Sürücü belgesi sınıfları ve yaş şartları

Sınıflar, araçlar, yaş ve geçerlilik tek tabloda

Kanunun 36. maddesi motorlu araçların sürücü belgesi olmayan kişilerce sürülmesini ve sürülmesine izin verilmesini yasaklar; 39. maddesi de belge sahiplerinin sınıflarına göre yetkili oldukları araçlar dışındaki araçları sürmesini yasaklar. Sınıfları ve her sınıfın kapsadığı araçları yönetmeliğin 75. maddesi, yaş ve deneyim şartlarını 76. maddesi, geçerlilik sürelerini 87. maddesi belirler. Aşağıdaki tablo bu üç maddeyi birleştirir.

Tablodaki sayıları doğru okumak

Yaşlar, yönetmeliğin ifadesiyle “yaşını bitirmiş olmak” anlamındadır; 18 yazan sınıf için 18. doğum gününüzü geride bırakmış olmanız gerekir. Deneyim sütunundaki sınıf, yeni belge için önceden sahip olunması gereken belgeyi gösterir: C, C1, D ve D1 alacakların en az B sınıfı belgesi olmalıdır; römorklu sınıflar (BE, C1E, CE, D1E, DE) ise römorksuz karşılığının üzerine alınır. A sınıfı için ayrıca en az iki yıllık A2 belgesi aranır, ancak 24 yaşını doldurmuş adaylarda bu deneyim şartı aranmaz.

Yönetmelik bu genel kurala bir istisna da tanır: Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim kurumları, Türk Silahlı Kuvvetlerinin belirli subay ve astsubay okulları ve kursları ile üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokullarında okuyan veya buralardan mezun olanlar için A, C, D ve D1 sınıflarında yaş şartı 20 olarak uygulanır ve deneyim şartı aranmaz.

Motosiklet sınıflarını ayıran ölçü silindir hacmi, motor gücü (kilovat) ve güç/ağırlık oranıdır; kamyon ve römork sınıflarını ayıran ölçü ise azami yüklü ağırlıktır. B1 sınıfındaki net ağırlık hesabında elektrikli araçların batarya ağırlığı dikkate alınmaz.

Bir belgeyle başka hangi araçlar kullanılabilir?

Yönetmeliğin 85. maddesi, üst sınıf belgelerin bazı alt sınıfları da kapsadığını söyler. Örneğin B sınıfı belgeyle otomobil ve kamyonetin yanında motorlu bisiklet (M), dört tekerlekli motosiklet (B1) ve lastik tekerlekli traktör (F) de kullanılabilir. Tam liste şöyledir:

• B1, F, G ve A1: M
• A2: M ve A1
• A: M, A1 ve A2
• B: M, B1 ve F
• BE: M, B, B1 ve F
• C1, D1: M, B, B1 ve F
• C1E: M, B, BE, B1, C1 ve F
• C: M, B, B1, C1 ve F
• CE: M, B, BE, B1, C, C1, C1E ve F; D sınıfı da varsa ayrıca DE, D1 ve D1E
• D: M, B, B1, D1 ve F
• D1E: M, B, BE, B1, D1 ve F
• DE: M, B, BE, B1, D, D1, D1E ve F; C sınıfı da varsa ayrıca CE, C1 ve C1E

B sınıfıyla motosiklet: A1 yetkisi (2024)

B sınıfı belge tek başına iki tekerlekli motosiklet kullanma yetkisi vermez. Ancak yönetmeliğin 85. maddesine 10 Şubat 2024'te eklenen fıkra, B sınıfı sahiplerine kısa bir yoldan A1 sınıfı motosiklet kullanma imkânı getirdi. Bunun şartları şunlardır:

• En az 2 yıllık geçerli B sınıfı belgeye sahip olmak
• İki tekerlekli araç kullanacaklar için aranan sağlık şartlarını taşımak
• Başvurudan geriye doğru beş yıl içinde belgesi kanun gereği geçici veya daimi olarak geri alınmamış olmak
• Sürücü kursunda bu kişiler için belirlenen direksiyon eğitimini tamamlayıp uygulama sınavını geçmek ve MEB'in düzenlediği A1 sertifikasının sistem kayıtlarına işlenmesi

A1 yetkisinin sınırları

MEB'in Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin 39. maddesine göre bu adaylar A1 sınıfı için öngörülen direksiyon eğitimi saatinin yarısı kadar eğitim alır. Yetki ülke sınırları içinde geçerlidir ve her türlü ticari faaliyette kullanılan motosikletleri kapsamaz; kurye ya da ticari taşımacılık için A1 belgesi gerekir. Yetki belgenin üzerine yazılmaz, sistem kayıtlarına kod olarak eklenir; isteyen kişi iki yıl içinde sertifikasını sürücü belgesine işletebilir. Şartlardan biri kaybedilirse ya da belge geri alınırsa bu yetki başka işleme gerek kalmadan iptal edilir.

Römork takmak

Yönetmeliğin 86. maddesine göre B, C, C1, D ve D1 sınıfı belge sahipleri araçlarına azami yüklü ağırlığı 750 kilograma kadar (750 kg dahil) hafif römork takarak kullanabilir. Daha ağır römorklar için ilgili “E” sınıfı gerekir.

B sınıfı için ayrıca bir ara çözüm vardır: 75. maddeye göre B sınıfı belge sahibi, tip onayı mevzuatına aykırı olmamak ve MEB sürücü kursu yönetmeliğindeki eğitimi tamamlamak ya da yetenek ve davranış sınavını geçmek kaydıyla azami yüklü ağırlığı 4.250 kilograma kadar olan birleşik araçları da kullanabilir. Bunun ötesinde, B sınıfı araca 3.500 kilograma kadar römork takılan birleşik araçlar için BE sınıfı belge gerekir.

Belge almanın diğer şartları

Yaş tek şart değildir. Kanunun 41. maddesi ve yönetmeliğin 76. maddesi sürücü belgesi alacaklarda şu şartları arar:

• Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımak
• En az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmak
• Sürücü adayları için belirlenen sağlık şartlarını taşımak
• Sürücü kursunda teorik ve uygulamalı eğitimi tamamlayıp sınavları geçerek motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almak
• Adli sicilde kanunda sayılan uyuşturucu, kaçakçılık ve silah suçlarından hüküm giymiş olmamak
• Önceden verilmiş aynı sınıf bir belgesinin bulunmaması
• Başka sınıf belge alacaksa, daha önce geri alınmış belgesinin kanundaki şartlar yerine getirilerek iade edilmiş olması

Belge gerektirmeyen araçlar

Kanunun 37. maddesi bazı taşıtlar için belge aramaz ama yaş sınırı koyar: bisiklet kullananların 11, elektrikli bisiklet ve elektrikli skuter kullananların 15, motorsuz taşıt kullananlar ile hayvan sürücülerinin 13 yaşını bitirmiş olması ve bedensel ve ruhsal bakımdan sağlıklı bulunması zorunludur.

Teorik sınavın nasıl yapıldığı için e-sınav nasıl yapılır, geçme notu için ehliyet sınavı kaç puanla geçilir, masraflar için ehliyet sınav ücreti sayfalarına bakabilirsiniz. Teorik sınavın konuları ve soru dağılımı bütün sertifika sınıflarında aynıdır.

Geçerlilik süresi ve yenileme

Kanunun 39. maddesi sürücü belgelerinin süreli verileceğini söyler. Yönetmeliğin 87. maddesine göre M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı belgeler 10 yıl, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı belgeler 5 yıl geçerlidir. Kamyon, çekici, minibüs ve otobüs sınıflarının belgeleri bu yüzden daha sık yenilenir.

Yenileme için herhangi bir trafik tescil kuruluşuna ya da yurt dışındaysanız dış temsilciliklere başvurulur. Başvuruda sağlık şartlarının ve adli sicille ilgili şartların taşınması, belge daha önce geçici olarak geri alınmışsa iade şartlarının gerçekleşmiş olması gerekir. Kanuna göre bu şekilde yenilenen belgelerden harç alınmaz. Yenileme sırasında eski belge geri alınır ve yenisi gelene kadar 15 gün geçerli geçici belge verilebilir.

Geçerlilik süresi dolmuş belgeyle araç kullanan sürücüye kanunun 39. maddesine göre para cezası verilir ve belgesi geri alınır. Güncel tutarlar için trafik cezası tutarları sayfasına bakabilirsiniz. Zayi olan ya da yıpranan belgenin yenisi için de tescil kuruluşuna başvurulur; bu durumda da 15 gün geçerli geçici belge verilebilir.

Aday sürücülük: ilk iki yıl (KTK Ek md. 17, 2026)

İlk kez sürücü belgesi alanlar ile belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden almaya hak kazananlar, belgeyi aldıkları tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü sayılır. Kanunun Ek 17. maddesi 24 Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanunla yeniden yazıldı ve 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Güncel hâline göre aday sürücülük süresi içinde aşağıdakilerden biri gerçekleşirse aday sürücü belgesi iptal edilir:

• Kanun kapsamında belgenin geçici olarak geri alınmasını gerektiren herhangi bir ihlal
• 75 ceza puanının aşılması
• Araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespit edilmesi
• Dönüşlerde yayalara, bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara ve sola dönüşte sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını verme kuralının (md. 53/2), yaya ve okul geçitlerinde yayalara yol verme kuralının (md. 74) veya emniyet kemeri, koruma başlığı gibi koruyucu sistem kuralının (md. 78) üç kez ihlal edilmesi

Aday sürücü belgesi iptal edilirse

Belgesi iptal edilen aday sürücü, yeniden belge alabilmek için sürücü kursuna devam etmek ve sınavları geçerek yeni bir motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almak zorundadır. Kursa başlayabilmek için de psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunda sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren belgeyi sunmak, kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamını ödemiş olmak ve varsa bekleme veya geri alma süresi kadar zamanın geçmiş olması gerekir.

Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin aday sürücülüğü düzenleyen Ek 3. maddesi ise hâlâ kanunun değişiklikten önceki listesine dayanır ve iptal sebeplerini farklı sayar. Kanun yönetmelikten üstün olduğu için güncel kuralı kanunun Ek 17. maddesi belirler; yönetmeliğin kanuna uyarlanıp uyarlanmayacağını takip etmek gerekir. Ceza puanının genel işleyişi için ceza puanı nedir, promil sınırları için alkol sınırı sayfalarına bakabilirsiniz.

Sınıf yükseltme: başka sınıf belge almak

Elinde belge olan biri yeni bir sınıf almak istediğinde sürecin tamamını baştan yaşamaz. MEB'in Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin 39. maddesine göre sürücü belgesi sahipleri, istedikleri sertifika sınıfının şartlarını taşımak kaydıyla yönetmelikteki tablolarda belirtilen saat kadar direksiyon eğitimi alır; kursun onayıyla girdikleri direksiyon sınavında başarılı olanlara ilgili sertifika verilir. Madde bu adaylar için teorik eğitim ya da e-sınav öngörmez.

Yükseltmede önce yaş ve deneyim şartlarına bakılır: örneğin otobüs kullanmak için D sınıfına geçmek isteyen B sınıfı sahibinin 24 yaşını bitirmiş olması gerekir; CE almak için önce C sınıfı sahibi olmak gerekir. Belgesinde yalnızca otomatik vitesli araç kullanabileceği yazanlar, aynı sınıfın manuel vitesli aracını kullanmak için direksiyon eğitiminin yarısına devam eder. D1, D, C1 ve C sertifikasını manuel vitesli araçla alanlar ise M, A1, A2 ve A hariç diğer manuel şanzımanlı araçları kullanabilir.

Kurs ve sınav sürecinde karayolunda direksiyon eğitimi yapabilmek için sürücü adaylarına K sınıfı sürücü aday belgesi düzenlenir. Bu belge akan trafikte direksiyon eğitiminin başladığı tarihten itibaren 6 ay geçerlidir ve yalnızca eğitim ve sınavda kullanılır.

Belgeyle ilgili yükümlülükler ve yabancı belgeler

Kanunun 44. maddesi ve yönetmeliğin 89. maddesine göre sürücü belgesi sahipleri ikamet adresi değişikliğini 30 gün içinde bildirmek, araç kullanırken belgelerini yanlarında bulundurmak ve yetkililer istediğinde göstermek zorundadır. Sertifikasını sürücü belgesine dönüştürmeden araç kullanmak da kanunun 42. maddesine göre yasaktır; sertifika tek başına karayolunda araç kullanma yetkisi vermez.

Yurt dışından alınmış belgelerle ilgili kural yönetmeliğin 88. maddesindedir: Türk vatandaşları dış ülkeden aldıkları belgeyle Türkiye'ye girişten itibaren en fazla 2 yıl, yabancılar en fazla 6 ay araç kullanabilir; bu sürelerin sonunda belgenin Türk sürücü belgesiyle değiştirilmesi gerekir. Altı aydan fazla Türkiye'de bulunan Türk vatandaşları, belgelerinin onaylı Türkçe tercümesini de yanlarında taşımalıdır. Uluslararası sürücü belgesi ise yönetmeliğin 80. maddesine göre 3 yıl süreyle verilir ve verildiği ülke dışındaki ülkeler için geçerlidir.

Sınavda sürücü belgesi soruları

MEB'in trafik ve çevre dersinde sürücü belgesi sınıfları, yaş şartları, geçerlilik süreleri, aday sürücülük ve belge geri alma konuları sorulur. En çok karıştırılanlar B sınıfıyla kullanılabilen araçlar (M, B1, F), D sınıfının 24 yaş şartı, 10 ve 5 yıllık geçerlilik ayrımı ve aday sürücünün 75 ceza puanı sınırıdır. Konuyu sürücü belgesi ve şartları konu testiyle pekiştirebilir, ceza puanı konu testiyle tamamlayabilir, ardından deneme sınavıyla kendinizi ölçebilirsiniz.