Kavşakta geçiş hakkı: kim önce geçer?

Önce kime bakılır? Görevli, ışık, levha, kural

Kanunun 47. maddesi ve yönetmeliğin 95. maddesi, yolu kullananların uyacağı işaretleri bir öncelik sırasıyla sayar. Aynı kavşakta hem ışık hem levha varsa ya da ışıklar çalışırken bir trafik polisi yönetimi üstlenmişse hangisine uyacağınızı bu sıra belirler:

• 1. Görevli: Trafiği düzenleme ve denetlemeyle görevli trafik zabıtası ile özel kıyafetli veya işaret taşıyan diğer yetkililerin uyarı ve işaretleri. Görevli sizi yeşil ışıkta durdurursa durursunuz.
• 2. Işıklı işaretler: Kırmızı, sarı ve yeşil ışıklar ile yanıp sönen ışıklar.
• 3. Levhalar ve yer işaretlemeleri: DUR, YOL VER, Ana yol gibi levhalar ile yoldaki dur çizgisi, yol ver çizgisi ve yön okları.
• 4. Genel kurallar: Yukarıdakilerin hiçbiri yoksa kanunun 57. ve yönetmeliğin 109. maddesindeki geçiş hakkı kuralları.

Görevlinin kol hareketleri

Görevlinin işaretlerinin anlamı yönetmeliğin 96. maddesinde yazılıdır. Kolunu dik olarak yukarı kaldırması, yeterli güvenlikte duramayacak sürücüler ile kavşağa yeni girmiş ve kavşağın içinde bulunan sürücüler dışında herkes için DUR emridir. Kolunu veya kollarını yatay olarak yana uzatması ise kolların doğrultusunu kesen yönlerden, yani görevlinin önünden ve arkasından gelenler için DUR; kolların uzandığı doğrultudan gelenler için ilerleyebilirsiniz anlamına gelir. Görevli işaretini verdikten sonra kollarını indirebilir; kolların inmesi önceki emri değiştirmez.

Görevlinin ışığı yönelttiği doğrultuda kırmızı ışık sallaması da DUR emridir. Kısa sesli düdük uyarı, uzun sesli düdük DUR anlamı taşır. Kavşaklarda ışık varken görevli bulunuyorsa sıralama gereği görevliye uyulur.

Kontrollü ve kontrolsüz kavşak farkı

Sınavda iki terim sık geçer. Kontrollü kavşak, geçişin trafik polisi, ışıklı işaret ya da öncelik bildiren levhalarla (DUR, YOL VER, Ana yol) düzenlendiği kavşaktır. Kontrolsüz kavşak ise bunların hiçbirinin bulunmadığı kavşaktır; burada kanunun 57. maddesindeki genel kurallar işler. KGM Trafik İşaretleri El Kitabı kontrolsüz kavşağı, genel geçiş önceliği kuralının, yani sağdan gelen aracın ilk geçiş hakkının geçerli olduğu kavşak olarak tarif eder ve yaklaşımında T-21 Kontrolsüz kavşak levhasının kullanılabileceğini söyler. Görüş mesafesi yeterliyse bu levha konmayabilir; levhanın olmaması kavşağın kontrollü olduğu anlamına gelmez.

Işıklı bir kavşakta yeşil ışık “yol sizin” demektir ama her hareketi serbest bırakmaz. Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'e göre yeşil ışık yanarken durmadan geçilir; kavşakta doğrultu değiştirilecekse dönüşe başlanır ve trafik kurallarına uyularak hareket edilir. Yeşilden sonra yanan sarı ışıkta emniyetle durulamayacak kadar yaklaşılmışsa geçilir, aksi hâlde yaya geçidi işgal edilmeden durulur. Kırmızı ışık, aksine bir işaret yoksa hiçbir yöne hareket edilemeyeceğini bildirir. Yanıp sönen sarı ışık yol ver levhası gibi yavaş ve dikkatli geçmeyi, yanıp sönen kırmızı ışık ise dur levhası gibi durup yolun açık olduğunu gördükten sonra hareket etmeyi bildirir.

Kontrolsüz kavşakta ilk geçiş hakkı kimde?

Kanunun 57. maddesinin (b) bendi, trafik zabıtası, levha veya ışıklı işaret bulunmayan kavşaklarda kimin kime yol vereceğini tek tek sayar. Bu hükümler “sağdan gelen” kuralından önce uygulanır:

• Bütün sürücüler geçiş üstünlüğüne sahip araçlara (görevdeki cankurtaran, itfaiye, polis vb.) yol verir.
• Bütün sürücüler doğru geçmekte olan tramvaylara yol verir; doğru geçen tramvay hattı bulunan yola çıkan sürücü de o yoldan gelen araçlara yol verir.
• Bölünmüş yola çıkan sürücü, bu yoldan geçen araçlara yol verir.
• Tali yoldan ana yola çıkan sürücü, ana yoldan gelen araçlara yol verir.
• Dönel kavşağa gelen sürücü, dönel kavşağın içindeki araçlara yol verir.
• Bir iz veya mülkten çıkan sürücü, karayolundan gelen araçlara yol verir.

Sağdan gelen kuralı nasıl uygulanır?

Yukarıdakilerin hiçbiri söz konusu değilse ve kavşak kollarının trafik yoğunluğu bakımından farklı olduğu işaretlerle belirlenmemişse 57. maddenin (c) bendine geçilir: motorsuz araç sürücüleri motorlu araçlara, motorlu araçlardan da soldaki, sağdan gelen araca geçiş hakkı verir. Yönetmeliğin 109. maddesi bu listeye iki hüküm daha ekler: lastik tekerlekli traktör ve iş makinesi sürücüleri diğer motorlu araçlara, dönüş yapan sürücüler de doğru geçmekte olan araçlara yol verir. Kanunun 57. maddesinin (f) bendi ayrıca, aksine bir işaret olmadıkça bütün kavşaklarda ray üzerinde hareket eden taşıtlara ilk geçiş hakkının verileceğini söyler.

Sağdan gelen kuralını uygularken kendi aracınızın gidiş yönüne göre düşünün. Güneyden kuzeye giden bir aracın sağı doğudur; doğudan gelen araç ona göre sağdan gelir. Üç ya da dört araç aynı anda gelirse her sürücü kendi sağına bakar: sağı boş olan önce geçer, sıra buradan devam eder.

Ana yol-tali yol: YOL VER ve DUR levhaları

Kollardan birinin daha önemli olduğu işaretlerle belirlenmişse sağdan gelen kuralı uygulanmaz. KGM El Kitabı ana yolu, onu kesen yoldaki trafiğin bu yolu geçerken veya bu yola girerken ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş karayolu olarak tanımlar. Ana yoldaki sürücü bunu B-38 Ana yol levhasından ya da T-22 grubundaki ana yol-tali yol kavşağı uyarı levhalarından anlar; tali yoldaki sürücünün önünde ise YOL VER ya da DUR levhası bulunur. B-39 Ana yol sonu levhası önceliğin bittiğini, yaklaşılan kavşakta artık yol verileceğini bildirir.

TT-1 YOL VER levhası, tabanı yukarıda ve tepesi aşağıda duran, kırmızı kenarlı beyaz bir üçgendir. El kitabına göre tali yoldan kavşağa yaklaşan sürücünün, gerekmediği durumlarda durmadan, ana yoldaki araçlara yol vermesi gerektiğini belirtir. Ana yolda yaklaşan araç yoksa durmak zorunlu değildir; varsa kesik çizgili yol ver çizgisinde beklenir. Levhanın ayrıntıları YOL VER sayfasında.

TT-2 DUR levhası kırmızı zeminli, beyaz DUR yazılı bir sekizgendir ve sürücünün kavşağa girmeden önce durarak kavşaktaki bütün araçlara yol vermesi gerektiğini belirtir. Yol boş görünse bile araç düz dur çizgisinde, çizgi yoksa kavşak girişinde tamamen durdurulur. Her iki levha da normalde kavşak girişine, varsa yaya geçidinden önceki çizginin hizasına konur ve kavşağa 25 metreden uzak olmamalıdır. Daha geride aynı levhayı altında mesafe paneliyle görürseniz, bu ileride yol vereceğinizi önceden haber veren bir ön uyarıdır. Ayrıntılar DUR sayfasında.

Ana yola çıkarken yön fark etmez: ana yolda soldan da sağdan da gelen araçlar önce geçer. Tali yoldaki sürücü, ana yolda solundan gelen araca “sağdan gelen benim” diyerek yol vermezlik edemez.

Dar yolda öncelik: TT-3 ve B-37

Öncelik bildiren levhaların ikisi kavşakta değil, dar yol kesimlerinde kullanılır ve sınavda sık sık kavşak levhalarıyla karıştırılır. TT-3 Karşıdan gelene yol ver levhası, iki yönlü trafiğin zor ya da imkânsız olduğu dar bir kesimde önceliğin karşı yönden gelenlerde olduğunu söyler; yuvarlak levhadaki kırmızı ok levhayı gören sürücünün yönünü gösterir ve yukarı bakar. Kesimin öbür ucundaki sürücüler B-37 Önceliği olan yön levhasını görür: mavi dikdörtgen levhada beyaz ok yukarı, kırmızı ok aşağı bakar. El kitabına göre B-37 yalnızca karşı yönde TT-3 dikilmişse kullanılır; ikisi çift olarak konur.

Dar yolda levha yoksa yönetmeliğin 106. maddesi uygulanır: karşı yönden gelenin geçişini zorlaştıran bir durum varsa sağa yanaşmak, gerekirse durmak; eğimli yollarda inen aracın, çıkan araç için varsa sığınma cebine girmesi, yoksa sağa yanaşıp durması, gerekirse geri gitmesi. Taşıt yolunun dar olduğu yerlerde aksini gösteren işaret yoksa motorsuz araçlar motorlu araçlara, motorlu araçlarda da otomobil, minibüs, kamyonet, otobüs, kamyon, arazi taşıtı, lastik tekerlekli traktör ve iş makinesi sırasıyla her araç kendisinden öncekilere geçiş kolaylığı sağlar.

Sola dönen, karşıdan gelene yol verir

Dönüşlerde kanunun 53. maddesi de uygulanır. Maddeye göre sürücüler sağa ve sola dönüşlerde kurallara uygun geçen yayalara, varsa bisiklet yolu ve bisiklet şeridindeki bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara, sola dönüşlerde ise sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermek zorundadır. Aynı maddenin (b) bendi sola dönecek sürücüden dönüşe başlamadan sağdan gelen taşıtlara yol vermesini, dönüş sırasında da karşıdan gelen ve emniyetle durdurulamayacak kadar kavşağa yaklaşmış taşıtların geçmesini beklemesini ister.

Bu kural ışıklı kavşakta da geçerlidir. Size yanan yeşil ışık, karşı yönden gelen için de yanıyor olabilir; bu durumda düz giden araç önce geçer, sola dönen onu bekler. Yönetmeliğin 102. maddesine göre sola dönüşe hazırlanırken dönüş işareti verilir; iki şeritli ve iki yönlü yolda sağ şeridin soluna, çok şeritli yolda gidişe ayrılmış en sol şeride yanaşılır ve hız azaltılır. Sağa dönüşte ise işaret verilir, sağ şeride veya dönüşe izin verilen şeride girilir, hız azaltılır ve dar bir kavisle dönülür.

Ambulans, itfaiye ve polis: geçiş üstünlüğü

Geçiş üstünlüğü, geçiş hakkının da üstündedir. Kanunun 71. maddesi bu hakka sahip araçları öncelik sırasıyla sayar:

• Cankurtaran araçları, yaralı veya acil hasta taşıyan araçlar
• İtfaiye araçları ve orman yangınlarıyla mücadele eden araçlar
• Hükümlü veya sanığı takip eden ya da emniyet ve asayişi korumak için acele olay yerine giden zabıta araçları
• Trafik suçu işleyip kaçan aracı takip eden, trafik güvenliğini korumak veya kazaya el koymak için olay yerine giden görevlilerin araçları
• Afet ve acil durum hâllerinde bu hizmetlerde görevli araçlar
• Kanuna ekli listede gösterilen yasama, yürütme ve yargı organlarının üst makamlarına ait araçlar
• Görev ve hizmet gerekleri veya güvenlik nedenleriyle geçiş üstünlüğüne sahip olduğu yönetmelikte belirlenen araçlar

Geçiş üstünlüğü işaretini alınca ne yapılır?

Bu araçlar geçiş üstünlüğünü yalnızca görevdeyken, halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak ve duyulur ve görünür işaret vermek şartıyla kullanır; zorunluluk yokken bu hakkı kullanmak yasaktır. Birbirleriyle karşılaşırlarsa kanundaki sıra geçerlidir: cankurtaran itfaiyeden, itfaiye asayiş olayına giden polis aracından önce geçer.

Kavşakta geçiş üstünlüğüne sahip bir araç yaklaşıyorsa sağdan gelme ya da ana yol kuralına bakılmaz. Yönetmeliğin 142. maddesine göre işareti alan sürücü taşıt yolunda yer açar, gerekiyorsa durur ve araç tamamen geçinceye kadar bekler. Kavşağın içindeyken işareti alan sürücü kavşağı derhal boşaltır, gerekiyorsa güvenli bir uzaklıkta geçişi engellemeyecek biçimde durup bekler. 2026 değişikliğiyle kanunun 55. maddesine eklenen hükme göre cankurtaran ve itfaiye araçlarına yol vermeyen sürücünün belgesi 30 gün geri alınır ve aracı 30 gün trafikten men edilir; para cezası tutarları için trafik cezası tutarları sayfasına bakabilirsiniz.

Yayalar ve bisikletliler

Kavşakta araçlar arasındaki sıra kadar yayaların hakkı da önemlidir. Kanunun 74. maddesi, görevli veya ışıklı işaret bulunmayan ama levha ve işaretlerle belirlenmiş kavşak giriş ve çıkışları ile yaya ve okul geçitlerine yaklaşan sürücünün yavaşlamasını, buralardan geçen veya geçmek üzere olan yayalara durarak ilk geçiş hakkını vermesini ister. Yönetmeliğin 109. maddesi de kavşağa gelen sürücülerin, kavşak giriş ve çıkışlarından kurallara uygun geçen veya geçmek üzere olan yayalara yol vermesini şart koşar.

Işıklı kavşakta dönüş yaparken yayalar ve bisikletliler için de yeşil yanıyorsa, yönetmeliğin 102. maddesine göre geçitte ve bisiklet yolunda geçen yoksa ya da yayalar uzaktaysa, onların geçişini engellememek şartıyla dönüşe devam edilebilir. Geçitte yaya varsa beklenir. Yaya geçidi ihlallerinin yaptırımı için yaya geçidi cezası sayfasına bakabilirsiniz.

Kavşağı tıkamamak ve kavşakta yapılmayacaklar

Geçiş hakkına sahip olmak kavşağa her koşulda girmek demek değildir. Kanunun 57. maddesinin (d) bendi, ışıklı işaret izin verse bile trafik akımı sizi kavşak içinde durmaya zorlayacaksa ya da diğer doğrultudaki trafiğin geçişini engelleyecekse kavşağa girmeyi yasaklar. Yeşil yanıyor ama gideceğiniz çıkışta araç kuyruğu varsa, çıkışta yer açılana kadar kavşağın girişinde beklemek gerekir. Bazı ışıklı kavşakların ortasına bu kuralı hatırlatmak için çapraz taramalı sarı bir kutu çizilir; KGM İşaretleme Standartları'na göre kavşağı geçemeyecek sürücü bu kutuya girmez. Kavşakla ilgili öteki kurallar da şöyledir:

• Görevli veya ışıkla yönetilen kavşakta kavşağı en kısa zamanda geçmek; gereksiz yavaşlamamak, durmamak, araçtan inmemek, yolcu indirip bindirmemek, motoru durdurmamak (KTK md. 57/1-e; KTY md. 109/f)
• Kavşaklarda ve kavşak yaklaşımında öndeki aracı geçmemek (KTK md. 54; KTY md. 104)
• Kavşağa yaklaşırken yerleşim yeri dışında 150 metre, yerleşim yerinde 30 metre mesafe içinde ve kavşağın içinde şerit değiştirmemek (KTK md. 56)
• Kavşağa yaklaşırken hızı azaltmak (KTK md. 52)
• Kavşakta ve kavşağa yerleşim yeri içinde 5 metre, dışında 100 metre mesafede duraklamamak (KTK md. 60)

Ceza puanı ve sınavda kavşak soruları

EGM'nin 2026 Trafik İdari Para Ceza Rehberi'nde kanunun 57. maddesindeki geçiş hakkı ihlallerinin her biri 20 ceza puanı olarak gösterilir; 53. maddedeki dönüş kurallarına uymamak da 20 puandır. Puan sisteminin tamamı için ceza puanı nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Kavşak soruları trafik ve çevre dersinin geçiş üstünlüğü ve geçiş hakkı başlığında sorulur. Şemaya bakınca şu sırayla düşünün: geçiş üstünlüğüne sahip araç var mı; görevli var mı; ışık var mı; levha var mı (DUR, YOL VER, Ana yol); tramvay veya dönel kavşak durumu var mı; dönen araç var mı; en son, kim kimin sağında. Bu soruları geçiş üstünlüğü ve geçiş hakkı konu testinde çözebilir, ardından deneme sınavıyla kendinizi ölçebilirsiniz.

Dönel kavşaklar için ayrı bir rehberimiz var: dönel kavşak kuralları. Levhaların renk ve şekil dilini trafik işaretleri nasıl okunur, dur ve yol ver çizgilerini yol çizgileri ve yatay işaretler rehberinde anlatıyoruz.