Trafik işaretleri nasıl okunur? Renk ve şeklin dili

Levhalar hangi gruplara ayrılır?

KGM El Kitabı trafik işaret levhalarını altı grupta toplar. Her grubun kodu levha numarasının başında durur: T-21, TT-2, B-38 gibi. Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik ayrıca yalnızca otoyollarda kullanılan otoyol işaretlerini (O grubu) ayrı bir grup olarak sayar.

Şekil ve renk: ilk bakışta ne anlarsınız?

El kitabındaki renk ve şekil kuralları birkaç cümleye sığar. Levhayı okumaya şekilden başlayın, sonra zemin ve kenar rengine, en son sembole bakın:

• Tepesi yukarıda, kırmızı kenarlı üçgen: Tehlike uyarısıdır. Yasaklamaz, “ileride şu var, dikkat et” der.
• Tepesi aşağıda, kırmızı kenarlı boş üçgen: TT-1 YOL VER levhasıdır. El kitabına göre tanzim levhalarından yalnızca YOL VER ve DUR daire biçiminde değildir.
• Kırmızı sekizgen: TT-2 DUR levhasıdır; kırmızı zemin üzerinde beyaz DUR yazısı taşır.
• Kırmızı kenarlı beyaz daire: Yasaklama veya kısıtlamadır. Kenar ve varsa yasak çizgisi kırmızı, sembol siyahtır.
• Mavi zeminli daire: Mecburiyettir; beyaz ok veya sembol yapılması gerekeni gösterir.
• Kırmızı çerçeveli mavi daire: Duraklama veya park yasağıdır (P-1, P-2).
• Siyah çapraz bantlı beyaz daire: Daha önce konan yasak veya kısıtlamanın sonudur (hız sınırlaması sonu, geçme yasağı sonu, bütün yasaklamaların sonu).
• Mavi dörtgen: Bilgi levhasıdır. Yön levhaları gibi boyutları değişken bilgi levhalarında zemin rengi yolun türünü de söyler: devlet ve il yollarında mavi, otoyollarda yeşil, turistik yollarda kahverengi, belediye ve il özel idaresi yollarında beyaz zemin üzerinde siyah yazı; komşu ülke ve yerleşim adları sarı zeminde yazılır.
• Sarı zemin veya sarı fon: Yol yapım, bakım ve onarım alanıdır. Çalışma alanında kullanılan T ve TT levhaları kendi renk ve biçimlerini koruyarak sarı bir fon içine alınır.

Tehlike uyarı işaretleri (T grubu)

El kitabına göre tehlike uyarı işaretleri yol kullanıcılarını yol üzerindeki bir tehlike konusunda uyarır ve tehlikenin özelliği hakkında bilgi verir; aynı zamanda hızın düşürülmesi ve daha dikkatli sürülmesi gerektiğini bildirir. Bu levhalar tehlikenin kendisinin değil, öncesinin işaretidir. El kitabı konum için şu mesafeleri verir: kırsal alanda otoyol ve bölünmüş yollarda tehlikenin 200-250 metre, diğer yollarda 150-200 metre önüne; yerleşim alanlarında işletme hızı 50 km/s ve altındaysa 5-50 metre, üstündeyse 50-100 metre önüne konur. Farklı bir mesafe kullanılmışsa levhanın altına mesafeyi gösteren PL-2 paneli eklenir.

Bir sembolle anlatılamayan tehlikeler T-20 Dikkat levhası ve altına konan açıklayıcı bir panelle gösterilir. Aynı konunun hem uyarı hem bilgi levhası olabilir: T-11 Yaya geçidi üçgeni ileride bir yaya geçidi olduğunu haber verirken, mavi dörtgen B-14a Yaya geçidi levhası konulduğu yerin yaya geçidi olduğunu bildirir. Başka örnek T levhaları: Sağa tehlikeli viraj, Kaygan yol, Kontrolsüz kavşak, Dönel kavşak yaklaşımı ve Kontrolsüz demiryolu geçidi.

Trafik tanzim işaretleri (TT grubu)

Tanzim işaretleri uyulması zorunlu kuralları bildirir ve el kitabında üç alt grupta toplanır. Öncelik bildiren levhalar TT-1 YOL VER, TT-2 DUR ve TT-3 Karşıdan gelene yol ver ile bilgi grubundan B-37 Önceliği olan yön, B-38 Ana yol ve B-39 Ana yol sonudur. TT-4'ten başlayan kırmızı kenarlı levhalar yasaklama ve kısıtlama bildirir. Mavi zeminli mecburi yön, sağdan gidiniz, ada etrafında dönünüz gibi levhalar ise mecburiyet bildirir.

Yasak levhaları sonlarıyla birlikte öğrenilmelidir. TT-33 Hız sınırlaması sonu, daha önce azami hız sınırlaması levhasıyla konan sınırın bittiğini ve o yol için kanundaki genel hız sınırlarının yeniden geçerli olduğunu gösterir. TT-34a Geçme yasağı sonu, öndeki taşıtı geçmek yasaktır levhasının kullanıldığı her yerde yasağın bittiği noktayı belirtmek için konur. TT-32 Bütün yasaklama ve kısıtlamaların sonu ise birden fazla yasağı tek levhayla kaldırır.

Bilgi işaretleri (B grubu)

Bilgi işaretleri yol ve çevresi, güzergâhtaki yerleşim yerleri ve yolculuk sırasında gerekebilecek hizmetler hakkında bilgi verir. El kitabı bunları standart bilgi levhaları ve boyutları değişken yön levhaları olarak ikiye ayırır. Standart bilgi levhaları genellikle mavi zemin üzerindeki beyaz bir bölüme yerleştirilmiş siyah sembollerden oluşur; ilk yardım, durak, akaryakıt istasyonu, hastane gibi hizmetleri gösterir.

Bilgi grubunda sürücüye öncelik bildiren levhalar da vardır; bunları diğer bilgi levhalarından ayırmak gerekir. B-38 Ana yol levhası, köşesi üstte duran siyah kenarlı, beyaz çerçeveli sarı bir karedir ve ana yolda olduğunuzu, yan yollardan gelenlerin size yol vereceğini bildirir; yolun başında konur ve her kavşaktan sonra tekrarlanır. B-39 Ana yol sonu aynı levhanın çapraz bir şeritle çizilmiş hâlidir. B-37 Önceliği olan yön, dar bir yol kesiminde sizin yönünüzün önce geçeceğini söyler. B-14a Yaya geçidi ise yaya geçidinin yerini gösterir ve sürücüden yayalara ilk geçiş hakkını vermesini ister.

Duraklama ve park etme işaretleri (P grubu)

P-1 Park etmek yasaktır ve P-2 Duraklamak ve park etmek yasaktır levhaları mavi zeminli, kırmızı çerçeveli dairelerdir; P-1'de tek bir kırmızı çapraz bant, P-2'de kırmızı bir çarpı bulunur. P-1'in olduğu yerde yolcu indirip bindirmek, yük alıp boşaltmak için kısa süre durulabilir; P-2'de bu da yasaktır. P-3a Park yeri ve benzerleri ise mavi dörtgen levhalar üzerinde beyaz sembollerle park edilebilecek yeri ve park biçimini gösterir.

El kitabına göre P levhalarıyla konan yasak veya izin, aksine bir işaret yoksa levhanın bulunduğu noktada başlar ve seyir yönündeki bir sonraki kavşakta biter. Yasak yalnızca levhanın konduğu yol kenarı için geçerlidir. Yasağın yalnızca belli saatlerde uygulandığı yerlerde levhanın altına saatleri gösteren PL-9 Süre paneli konur. Duraklama ve park kurallarının tamamı için duraklama ve park yasakları rehberine bakabilirsiniz.

Yapım, bakım ve onarım işaretleri (YB grubu)

YB grubu yalnızca yol çalışması olan kesimlerde kullanılır ve sarı zeminiyle tanınır. El kitabına göre bu kesimlerde kullanılan T ve TT levhaları kendi standart renk ve biçimlerini koruyarak sarı zeminli bir fon içine alınır; bunların dışındaki bilgi ve şerit düzenleme levhalarının zemini sarıdır. Şerit düzenleme levhaları kapanan şeridi ya da karşı yola aktarılan trafiği şematik olarak gösterir. Örneğin sol şerit kapanıyor levhasını gördüğünüzde sol şeritteyseniz erkenden ve işaret vererek sağa geçmeniz gerekir.

Paneller (PL grubu)

Paneller beyaz zemin üzerine siyah harf, rakam, ok ve sembollerden oluşur ve ait oldukları levhanın hemen altına konur. Tek başlarına anlam taşımazlar, üstteki levhanın mesajını tamamlarlar. PL-1 Süreklilik paneli tehlikenin veya yasağın ne kadar boyunca süreceğini (ör. 0,2-1,2 km), PL-2 Mesafe paneli tehlikeye veya bilgi verilen yere olan uzaklığı, PL-3 Yön paneli hizmetin yolun hangi yanında ve ne kadar uzakta olduğunu, PL-4 Far paneli tünele girerken farların yakılması gerektiğini, PL-9 Süre paneli yasağın veya iznin geçerli olduğu saatleri gösterir. PL-14 Araç çekilebilir paneli ise kurala aykırı park eden aracın çekilebileceğini bildirir.

Paneli okurken şuna dikkat edin: “500 m” yazan bir panel tehlikenin 500 metre ilerde olduğunu, “1,5 km” boyunca anlamı taşıyan bir süreklilik paneli ise tehlikenin o uzunluk boyunca devam ettiğini söyler. İkisi farklı sorulara cevap verir.

Hangisine önce uyulur? Görevli, ışık, levha, yer işareti

Aynı yerde birden fazla işaret bulunabilir. Kanunun 47. maddesi ve yönetmeliğin 95. maddesi uyma sırasını açıkça belirler:

• 1. Trafiği düzenleme ve denetlemeye yetkili, üniformalı veya özel işaret taşıyan görevlilerin uyarı ve işaretleri
• 2. Işıklı ve sesli trafik işaretleri
• 3. Trafik işaret levhaları, tertipleri ve yer işaretlemeleri (yol çizgileri, oklar, yazılar)
• 4. Kanun ve yönetmelikte gösterilen diğer kural, yasak, zorunluluk ve yükümlülükler

Uyma sırası uygulamada ne demek?

Yönetmelik, uymadaki önceliğin bu sıraya göre olduğunu açıkça yazar. Örneğin DUR levhası olan bir kavşakta görevli size geç işareti veriyorsa görevliye uyarsınız; ışıklar çalışıyorsa kavşak kollarındaki YOL VER levhası değil ışık belirleyicidir; hiçbir işaret yoksa kanundaki genel kurallara, örneğin kavşakta sağdan gelene yol verme kuralına dönülür. El kitabı, ışıkların arızalanıp devre dışı kalabileceğini düşünerek ışıklı kavşaklarda ana yol ve YOL VER veya DUR levhalarının da kullanılabileceğini söyler; ışıklar çalışırken belirleyici olan ışıktır, ışıklar söndüğünde bu levhalara göre hareket edilir. Kavşaklardaki uygulaması için kavşakta geçiş hakkı rehberine bakabilirsiniz.

Levhaya uymamak da bir ihlaldir: kanunun 47. maddesinin (c) bendi levha, cihaz ve yer işaretlemeleriyle bildirilen hususlara uymamayı ayrıca cezalandırır. Güncel tutarlar için trafik cezası tutarları sayfasına bakabilirsiniz.

Levha nerede başlar, nerede biter?

Bir levhanın ne kadar süre geçerli olduğu grubuna göre değişir. El kitabı bunun için şu kuralları koyar:

• Tanzim (TT) levhaları: Panelde aksi yazmıyorsa yasak veya kısıtlama levhanın dikildiği noktada başlar, aksini bildiren levhaya ya da bir sonraki kavşağa kadar sürer. Kavşaktan sonra da geçerli olması gerekiyorsa levha tekrarlanır.
• Meskûn mahal ile birlikte: Meskûn mahal levhasıyla birlikte konan bir TT levhası, belirli kesimlerde başka bir işaretle farklı kural konmadıkça bütün meskûn mahal boyunca geçerlidir.
• Duraklama ve park (P) levhaları: Levhanın konduğu noktada başlar, seyir yönündeki bir sonraki kavşakta ya da ondan önce konmuş aynı türden bir levhada biter; yalnızca levhanın bulunduğu yol kenarı için geçerlidir.
• Tehlike uyarı (T) levhaları: Tehlikenin kendisini değil, önündeki mesafeyi işaretler. Tehlike uzun bir kesim boyunca sürüyorsa bu uzunluk süreklilik paneliyle belirtilir.
• Ana yol (B-38): Yolun başına konur ve her kavşaktan sonra tekrarlanır; öncelik B-39 Ana yol sonu levhasına kadar sürer.

Levhanın yeri ve direkteki sırası

Levhalar genel olarak yolun sağına konur. El kitabına göre yerleşim yerlerinde alt kenarı yaya kaldırımından en az 2 metre, yerleşim yeri dışında banketten 1,5 metre yükseklikte olur. Bölünmüş yollarda tehlike uyarı levhaları yolun solunda da kullanılabilir; TT-27 Öndeki taşıtı geçmek yasaktır ve T-15 Yolda çalışma levhaları ise bütün yollarda hem sağa hem sola konmalıdır. Aynı levha yolun iki yanına birden konmuşsa soldaki, sağdakine göre iki yönlü yollarda 10 metre, bölünmüş yollarda 20 metre geriye yerleştirilir.

Bir direkte en fazla iki levha ve bunlara ait paneller bulunur. Aynı sınıftan iki levha aynı direğe konmuşsa trafik güvenliği ya da akışı bakımından en önemli olanı en alta yerleştirilir. Panel her zaman ait olduğu levhanın hemen altındadır. Bu kurallar, direkteki levhaları okurken hangisinin öncelikli olduğunu ve panelin hangi levhaya ait olduğunu anlamanızı kolaylaştırır.

Sınavda levha soruları

Levha soruları trafik ve çevre dersinde iki başlık altında sorulur: işaretlerin çeşitleri, uyma sırası ve görevli hareketleri trafik işaretleri ve görevliler, levhaların tek tek anlamları ise trafik işaret levhaları konu testinde. Bütün levhaları gruplarıyla birlikte trafik işaretleri sayfasında bulabilir, ardından deneme sınavıyla kendinizi ölçebilirsiniz. Yoldaki çizgilerin, okların ve yaya geçidinin anlamı için yol çizgileri ve yatay işaretler rehberine bakın.