Duraklama ve park yasakları

Durma, duraklama ve park etme arasındaki fark

Kanunun 3. maddesindeki tanımlar kısa ama nettir. Durma, her türlü trafik zorunluluğu nedeniyle aracın durdurulmasıdır. Duraklama, trafik zorunlulukları dışında araçların insan indirmek ve bindirmek, eşya yüklemek, boşaltmak veya beklemek amacıyla kısa bir süre için durdurulmasıdır. Park etme ise araçların durma ve duraklaması gereken hâller dışında bırakılmasıdır.

Yönetmelik bu tanımları örneklerle açar. 111. maddeye göre görevlinin dur emri, kırmızı ışık, işaret levhaları, önündeki araçların durması ve arıza gibi trafik mecburiyetleri nedeniyle durmak “durma”dır. 112. madde duraklamayı tarif eder ve önemli bir sınır koyar: duraklama bekleme amacıyla yapılıyorsa süresi en çok 5 dakikadır; bu sürenin geçirilmesi park sayılır. 114. maddeye göre park etme, aracın genelde uzun süreli olarak bekletilmek üzere bırakılmasıdır ve aracın çalışır durumda olması veya içinde insan bulunması park etme amacını değiştirmez.

• Durma: trafik zorunluluğu nedeniyle (kırmızı ışık, dur emri, öndeki aracın durması, arıza)
• Duraklama: yolcu indirme-bindirme, yük alma-boşaltma veya kısa süre bekleme; beklemek amacıyla en çok 5 dakika
• Park etme: durma ve duraklama dışında aracın bırakılması; motor çalışıyor ya da içeride biri oturuyor olsa da park sayılır

Duraklamanın yasak olduğu yerler

Kanunun 60. maddesi taşıt yolu üzerinde duraklamanın yasak olduğu yerleri sayar. Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır, çünkü 61. madde park yasaklarının ilk bendine “duraklamanın yasaklandığı yerler”i koyar.

• Duraklamanın bir trafik işaretiyle yasaklandığı yerler
• Sol şerit (raylı sistemin bulunduğu yollar hariç)
• Yaya ve okul geçitleri ile diğer geçitler
• Kavşaklar, tüneller, rampalar, köprüler ve bağlantı yolları ile buralara yerleşim birimleri içinde 5 metre, dışında 100 metre mesafe
• Görüşün yeterli olmadığı tepelere yakın yerler ve dönemeçler
• Otobüs, tramvay ve taksi durakları
• Duraklayan veya park edilen araçların yanı (ikinci sıra)
• İşaret levhalarına yaklaşım yönünde, park izni verilen yerler dışında yerleşim birimi içinde 15 metre, dışında 100 metre mesafe

Yönetmelik bu listeye ne ekliyor?

Yönetmeliğin 113. maddesi aynı listeyi tekrarlar, bazı bentlere açıklama ekler. Durak yasağının duraklamaya izin verilen taşıtın dışındakiler için geçerli olduğunu belirtir; yani otobüs durağında otobüsün duraklaması yasak değildir. İkinci sıra yasağını “duraklayan veya park edilen araçların yol tarafındaki yanında” diye tarif eder. Ayrıca zorunlu hâller dışında yerleşim yerleri dışındaki karayollarında taşıt yolu üzerinde duraklamayı da bu listeye alır.

Kanun ile yönetmelik arasında küçük bir metin farkı da vardır: kanunun 60. maddesi kavşak, tünel, köprü ve bağlantı yollarının yanında rampaları da sayarken yönetmeliğin 113. maddesinde rampa geçmez. Kanun yönetmelikten üstün olduğu için rampalarda ve rampalara yakın mesafede duraklamamak doğru yaklaşımdır; EGM'nin 2026 ceza rehberi de ihlali kanundaki ifadeyle, rampaları da sayarak tanımlar.

Park etmenin yasak olduğu yerler ve hâller

Kanunun 61. maddesi, duraklamanın yasak olduğu yerlere ek olarak taşıt yolu üzerinde şu yerlerde ve hâllerde park etmeyi yasaklar:

• Park etmenin trafik işaretleriyle yasaklandığı yerler
• Geçiş yollarının (araçların bir mülke girip çıkması için yapılmış yolun karayolu üzerindeki kısmı) önü veya üzeri
• Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden 5 metre mesafe
• Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara iki yönden 15 metre mesafe
• Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayolunda ortadaki taşıt yolu
• Kurallara uygun park etmiş araçların çıkmasına engel olacak yerler
• Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş-çıkışını belirten işaret levhasına 15 metre mesafe
• İşaret levhalarında park izni verilen süre veya zaman dışı
• Kamunun faydalandığı yerlerin giriş-çıkış kapılarına her iki yönde 5 metre mesafe
• Park için yer ayrılmamış alt geçit, üst geçit ve köprülerin üzeri veya bunlara 10 metre mesafe
• Park için tespit edilen süre ve şekil dışında park
• Belirli kişi, kurum ve kuruluşlara ayrılmış, levhayla belirlenmiş park yerleri
• Yönetmelikte belirtilen hâller dışında yaya yolları (kaldırımlar)
• Engellilerin araçları için ayrılmış park yerleri

Yönetmelikteki ayrıntılar: kamu kapıları, çok şeritli yollar, kaldırım

Yönetmeliğin 115. maddesi kanundaki bazı genel ifadeleri somutlaştırır. “Kamunun faydalandığı yerler” olarak herkesin araçlarıyla girip çıkabildiği park, bahçe, garaj, sinema ve benzeri tesisleri; fabrika, atölye, iş hanı gibi işyerlerini ve okul, hastane ve benzerlerini sayar. Bunların giriş-çıkış kapılarının her iki yönünden 5 metre içinde park edilemez.

Aynı madde, üç veya daha fazla şeritli yollarda aksine bir işaret yoksa gidiş yönüne ayrılmış en sağ şerit dışındaki şeritlerde park etmeyi de yasaklar. Kaldırım konusunda ise kural şudur: yayaların geçişine engel olmayacak şekilde ayrılmış, işaretlerle belirlenmiş ve il veya ilçe trafik komisyonunca karara bağlanmış park yerleri dışında yaya yollarına park edilemez. Kaldırımda park yeri ayrıldığını gösteren P-3 grubu levhaları bu yüzden vardır.

Yönetmelik “hâller” başlığı altında da üç durum sayar: levhada gösterilen park süresi veya zamanı dışında park etmek, park için ayrılmış yerde belirlenmiş şekle aykırı ya da süre dışında park etmek ve ücretli park yerinde ücret ödemeden ya da ödenen süre dışında park etmek.

Mesafeler tek tabloda

Sınavda en çok karıştırılan konu, hangi yerde kaç metrenin geçerli olduğu ve bu mesafenin duraklamayı mı yoksa yalnızca parkı mı yasakladığıdır. Aşağıdaki tablo kanunun 60 ve 61. maddeleri ile yönetmeliğin 112. maddesindeki sayıları bir araya getirir.

Yerleşim yeri dışında duraklama ve park

Kanunun 59. maddesi yerleşim birimleri dışındaki karayolunda zorunlu hâller dışında taşıt yolu üzerinde duraklamayı ve park etmeyi yasaklar. Şehirlerarası yolda yol kenarına çekip mola vermek istiyorsanız dinlenme tesisini, park cebini ya da yolun dışında güvenli bir alanı kullanmanız gerekir.

Arıza, kayma, yolda ani bir bozulma, heyelan, yükün kayması veya düşmesi gibi zorunlu bir hâl yaşanırsa yönetmeliğin 116. maddesi sürücüye bir sıra verir: araç mümkünse itilerek ya da hareket ettirilerek karayolu dışına, bu olmazsa bankete, bu da mümkün değilse taşıt yolunun en sağına alınır ve yol, hava, trafik şartları ile gece-gündüz durumuna göre gerekli güvenlik ve uyarı tedbirleri derhâl alınır.

Yönetmeliğin 135. maddesi bu uyarı tedbirlerini somutlaştırır. Park ve kuyruk ışıkları yakılamıyorsa ya da 150 metreden açıkça görülemiyorsa aracın önüne ve arkasına 150 metreden görülebilecek birer kırmızı yansıtıcı veya kırmızı ışıklı cihaz konur. Dönemeç ve tepe üstü gibi yerlerde bu uyarıcılar aracın önünde ve arkasında en az 30'ar metre mesafeye yerleştirilir. Tedbirler tamamlanana kadar dörtlü ikaz lambaları yakılır. Kaza yerinde güvenliğin nasıl alınacağı için trafik kazasında ne yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Duraklarken ve park ederken alınacak önlemler

Doğru yerde durmak yetmez; aracın nasıl bırakıldığı da kurala bağlıdır. Kanunun 58. maddesi ve yönetmeliğin 110. maddesi aksine bir işaret yoksa aracın gidiş yönüne göre yolun en sağ kenarında durdurulmasını ve yolcuların sağ taraftan inip binmesini ister. Aynı yönetmelik maddesi araç durmadan kapı açmayı, kapılar kapanmadan hareket etmeyi, durakladıktan sonra aracın sağını kontrol etmeden kapı açmayı ve taşıt yolu üzerinde sol kapılardan yolcu indirip bindirmeyi yasaklar.

Yönetmeliğin 117. maddesine göre duraklamalarda en uygun yer seçilir, bulunulan şeritte en az yer işgal edilir ve varsa banketten yararlanılır. Duraklama uzun beklemeyi gerektiriyorsa motor durdurulur, araç uygun vitese takılıp el freniyle sabitlenir, gerektiğinde park ışıkları yakılır ve eğimli yolda uygun tekerleklere takoz konur. Yük indirip bindirirken başkalarına zarar vermemek, yolu bozmamak ve kirletmemek de sürücünün sorumluluğundadır.

Park etmede ise 118. madde şu esasları sayar:

• Araç el freniyle sabitlenir.
• Motor durdurulur; eğimli yolda inişte geri, yokuşta birinci vitese takılır ve ön tekerlekler sağa çevrilir.
• Eğimli yolda kamyon, çekici veya otobüsün arka tekerleklerine (ve varsa her römorkun arka tekerleklerine) inişte önden, çıkışta arkadan uygun takoz konur.
• Araç terk edilecekse camlar kapatılır, kapılar kilitlenir.

Kamyon, otobüs, traktör ve iş makineleri

Kanunun 62. maddesi büyük araçlar için ayrı bir yasak koyar: yerleşim birimleri içindeki karayolunda, bir trafik işaretiyle izin verilmedikçe ve yükleme, boşaltma, indirme, bindirme, arızalanma gibi zorunlu nedenler dışında kamyon, otobüs ve bunların katarları, lastik tekerlekli traktörler ve her türlü iş makinesi park edilemez. Yönetmeliğin 124. maddesi çekicileri de bu listeye ekler, bu yasağa rağmen park edilmiş araçların yetkililerce kaldırılacağını belirtir ve köy, kasaba gibi küçük yerleşim birimlerini hükmün dışında tutar.

Levhalar: P-1, P-2 ve P-3a

Duraklama ve park kuralları çoğu zaman levhayla gösterilir. P-1 Park etmek yasaktır levhası park etmenin yasak olduğunu, yalnızca yolcu indirme, bindirme, yük alma ve boşaltma için durmaya izin verildiğini bildirir. P-2 Duraklamak ve park etmek yasaktır levhası ise hem duraklamayı hem de parkı yasaklar; bu levhanın olduğu yerde yolcu indirmek için bile durulmaz, yalnızca trafik zorunluluğuyla durulabilir. P-3a Park yeri levhası park edilebilecek yeri gösterir.

KGM Trafik İşaretleri El Kitabı'na göre P-1 ve P-2 levhalarıyla getirilen yasak, aksine bir levha yoksa levhanın konduğu noktada başlar ve trafiğin seyir yönündeki bir sonraki kavşakta sona erer. Yasak yolun yalnızca levhanın konduğu kenarı için geçerlidir. Yasağın yalnızca belirli saatlerde uygulanması isteniyorsa levhanın altına süre paneli konur; araç çekilebilir paneli ise kurala uymayan araçların kaldırılabileceğini hatırlatır. Levhaların ayrıntıları için park etmek yasaktır, duraklamak ve park etmek yasaktır ve park yeri sayfalarına bakabilirsiniz.

Yasak yere park edilen aracın çekilmesi

Kanunun 61. maddesi yasaklara aykırı park edilmiş araçların trafik zabıtasınca kaldırılabileceğini ve kaldırma giderleri ile verilen ceza ödenmeden aracın teslim edilmeyeceğini söyler. Yönetmeliğin 119. maddesi hangi araçların kaldırılacağını sayar: duraklamanın yasak olduğu yerlere, geçiş yollarının önüne veya üzerine, yangın musluklarına 5 metre, durak levhalarına 15 metre içine, üç veya daha fazla şeritli yollarda sağ şerit dışındaki şeritlere, kurallara uygun park etmiş araçların çıkışını engelleyecek yerlere, geçiş üstünlüklü araçların giriş-çıkış levhasına 15 metre içine, kamunun faydalandığı yerlerin kapılarına 5 metre içine ve ayrılmış özel park yerlerine bırakılan araçlar.

Bu sayılanlar dışında kalsa bile trafik düzenini ve güvenliğini belirgin şekilde etkileyen, sahibi bulunmayan ve genel güvenlik bakımından tehlike yaratan araçlar da trafik zabıtası, onun bulunmadığı yerlerde genel zabıta tarafından kaldırılır. Yerleşim yeri dışında taşıt yolu üzerine zorunlu hâl olmadan ve önlem almadan bırakılan araçları yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluş da kaldırabilir.

Yönetmeliğin 120-123. maddeleri kaldırmanın usulünü düzenler. Araç kurtarıcı veya çekiciyle çekilerek muhafaza altına alınır. Görevliler aracın zarar görmemesi için gereken özeni göstermek zorundadır; araç sahibi ise görevlilerin kusurundan doğmayan ve aracın çekmeye uygun olmayan yapısından kaynaklanan zararları kabullenmiş sayılır. Araç götürülmeden ya da götürülürken sahibi gelirse, idari para cezası tutanağı kendisine tebliğ edilir, varsa masraflar ödettirilir ve araç teslim edilir. Yasak yere park edilmiş aracın plakası, geri alınma şartları yoksa sökülemez.

Ceza puanları

EGM'nin 2026 Yılı Trafik İdari Para Ceza Rehberi'ne göre kanunun 60. maddesindeki duraklama yasaklarının her biri 10 ceza puanıdır. Park yasaklarının çoğu da 10 puandır; ancak duraklamanın yasak olduğu bir yere park etmek, park yeri ayrılmamış alt geçit, üst geçit veya köprü üzerine ya da bunlara 10 metre içine park etmek ve yerleşim yerinde kamyon, otobüs, traktör veya iş makinesini izinsiz park etmek 15 puandır. Yerleşim yeri dışında zorunlu hâl olmadan ya da önlem almadan taşıt yolunda duraklamak veya park etmek ise 20 puandır.

Engelliler için ayrılmış park yerine park etmenin para cezası, kanunun 61. maddesine göre diğer park yasaklarının iki katı olarak uygulanır. Güncel tutarlar için trafik cezası tutarları sayfasına, puanların nasıl toplandığı için ceza puanı nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Sınavda duraklama ve park soruları

MEB'in trafik ve çevre dersi programı bu konuyu “manevra, durma, duraklama ve park etme kuralları” başlığında işler. Sınavda sıkça sorulan ayrıntılar şunlardır: beklemek amacıyla duraklamanın 5 dakikayı geçince park sayılması, motor çalışsa da aracın park etmiş sayılması, yangın musluğuna 5 metre ve durak levhasına 15 metre kuralları, kavşaklara yerleşim içinde 5 ve dışında 100 metre mesafe, yokuşta birinci vites ve inişte geri vites kuralı ile P-1 ve P-2 levhalarının farkı. Bu konuyu manevra, duraklama ve park konu testiyle çalışabilir, deneme sınavıyla kendinizi ölçebilirsiniz. Levha grupları için trafik işaretleri nasıl okunur rehberine göz atabilirsiniz.