Trafik kazasında ne yapılır?

1. Durun ve kendinizi tehlikeye atmayın

Kanunun 81. maddesi kazaya karışan sürücünün ilk yükümlülüğünü açıkça sayar: hareket hâlindeyse trafik için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durmak ve kaza yerinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak. Yönetmeliğin 152. maddesi bu tedbirleri somutlaştırır: sürücü, trafik güvenliği için ışıklı işaret veya yansıtıcı cihazları koymak zorundadır.

Sağlık Bakanlığı 2024 rehberi de her ilk yardım uygulamasına aynı cümleyle başlar: ilk yardımcı önce kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğini sağlar. Trafik kazasına müdahale ediliyorsa bütün müdahaleler trafik kurallarına uyularak yapılır. Kazaya koşarken yola fırlamak ya da aracı yolun ortasında bırakıp inmek, kaza yerinde ikinci bir kazaya yol açabilir.

2. Kaza yerini görünür ve güvenli hâle getirin

Yönetmeliğin 135. maddesi arıza ya da trafik kazası nedeniyle yolda kalan araçlar için alınacak önlemleri sayar ve bu önlemler tamamlanıncaya kadar araçta acil uyarı (dörtlü ikaz) lambaları varsa bunların, yoksa dönüş lambaları birlikte yakılabiliyorsa onların yakılmasını zorunlu tutar. Aracın park ve kuyruk ışıkları yakılamıyorsa ya da yakıldığı hâlde 150 metreden açıkça görülemiyorsa, aracın ön ve arkasına diğer sürücülerin 150 metreden açıkça görebileceği şekilde birer kırmızı yansıtıcı (reflektör) ya da kırmızı ışıklı cihaz konur. Dönemeç ya da tepe üstü gibi yerlerde bu işaretler aracın ön ve arkasında en az 30’ar metre mesafeye yerleştirilir.

Sağlık Bakanlığı 2024 rehberi, olay yeri değerlendirmesinde mümkünse kazanın her iki tarafına (ön ve arka) şehir içinde en az 30 metre, şehirlerarası yolda en az 150 metre mesafeye uyarı işaretleri konmasını ister. Rehberin olay yerinde saydığı diğer önlemler şunlardır:

• Olay yerinde yardım edebilecek başka kişiler varsa onlardan trafikteki sürücüleri ve yayaları uyarmalarını isteyin.
• Kazaya karışan araçların motorunun kapatılmasını sağlayın; araçlar çalışmıyor olsa bile kontak kapatılır.
• Araçların hareket etmemesi için el frenlerinin çekilmesini ve lastiklerine takoz benzeri bir engel konmasını sağlayın.
• Olay yerinde ve yakınında kimsenin sigara içmesine izin vermeyin. Sağlık Bakanlığı eğitim kitabı, araç LPG’liyse bagajdaki tüpün vanasının kapatılmasını ve olası patlama ve yangın riskine karşı kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma ya da araçların kullandırılmamasını da ekler.
• Yaralıya yapılacak yardımı güçleştiren meraklı kişileri olay yerinden uzaklaştırın.

3. Koru, Bildir, Kurtar

Sağlık Bakanlığı eğitim kitabı ilk yardımın temel uygulamalarını üç kelimeyle özetler: Koruma, Bildirme, Kurtarma (KBK). Sıra önemlidir; yaralıya müdahale üçüncü adımdır.

Koruma, kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesidir. En önemli işi, olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyip güvenli bir çevre oluşturmaktır; yukarıda saydığımız reflektör, dörtlü, kontak ve el freni önlemleri bu adımın parçasıdır. Bildirme, olayın mümkün olduğunca hızlı biçimde telefonla ya da başka kişiler aracılığıyla yardım kuruluşlarına haber verilmesidir; Türkiye’de ilk yardım gerektiren her durumda bu, 112 üzerinden yapılır. Kurtarma ise olay yerinde yaralılara hızlı ama sakin bir şekilde müdahale edilmesidir.

4. 112’yi arayın: neler söylenir?

Sağlık Bakanlığı eğitim kitabı, 112 aranırken dikkat edilecekleri sıralar. Telefonda kısa ve net olmak, ambulansın doğru yere en kısa sürede ulaşmasını sağlar. 2024 rehberi buna bir adım ekler: arama sırasında telefonun hoparlörünü açın ve telefondaki sağlık görevlisinin yönlendirmelerini dinleyin; böylece bir yandan konuşurken bir yandan yaralıyla ilgilenebilirsiniz.

• Sakin olun ya da sakin olan birinin aramasını sağlayın.
• 112 görevlisinin sorduğu sorulara net cevap verin.
• Kesin yer ve adres bilgisini verin; olay yerine yakın bir caddenin ya da çok bilinen bir yerin adını söyleyin.
• Kimin, hangi numaradan aradığını bildirin.
• Olayın ne olduğunu ve biliniyorsa yaralıların adını söyleyin.
• Yaralı sayısını ve durumlarını bildirin.
• Bir ilk yardım uygulaması yaptıysanız ne yaptığınızı anlatın.
• Görevli gerekli bütün bilgileri aldığını söyleyinceye kadar telefonu kapatmayın.

5. Yaralıya dokunmadan önce

2024 rehberinin olay yeri değerlendirmesindeki kural nettir: hasta/yaralı zorda kalmadıkça hareket ettirilmez. Rehber istisnaları da sayar: yaralının olay yerinde bırakılması daha fazla tehlike oluşturuyorsa, olay yeri güvenli hâle getirilemiyorsa, sağlık ekibi yakın zamanda gelemeyecekse ilk yardımcı kendini tehlikeye atmadan ve taşıma tekniklerini kullanarak yaralıyı hareket ettirebilir.

Yaralının bilinci omuzlarına hafifçe dokunup “İyi misiniz?” diye sorularak kontrol edilir, göğüs hareketlerine bakılarak nefes alıp almadığı değerlendirilir. Nefes almıyorsa temel yaşam desteği gerekir; ayrıntıları temel yaşam desteği adım adım rehberinde anlattık. Ciddi bir kanama varsa doğrudan bası ile başlanır; kanamalarda ilk yardım rehberi turnikeye kadar bütün adımları içerir.

Araç içindeki bir yaralıyı çıkarmak zorunda kalınırsa rehber Rentek manevrasını tarif eder. Bu manevrada ilk yardımcı önce aracın kontağını kapatır, el frenini çeker ve takoz koyar; yaralının ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olup emniyet kemerini açar. Yaralıya yan tarafından yaklaşıp bir elini koltuk altından geçirerek çenesini kavrar, yanağını yaralının yanağına dayayarak destek alır, diğer eliyle yaralının uzaktaki elini kavrar ve yaralıyı baş-boyun ve omurga hizasını bozmadan, aynı düzlem üzerinde araçtan dışarı çekip yavaşça yere ya da sedyeye yerleştirir. Bu bir beceri uygulamasıdır ve ilk yardım eğitiminde uygulamalı olarak öğrenilir.

6. Sürücünün yasal yükümlülükleri (KTK md. 81)

Kazaya karışan sürücülerin yükümlülükleri kanunun 81. maddesinde, ayrıntıları yönetmeliğin 152. maddesinde yer alır. Buna göre trafik kazasına karışanlar şunları yapmak zorundadır:

• Durmak ve tedbir almak: Hareket hâlindeyse trafik için ek tehlike yaratmadan hemen durmak ve kaza yerinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak.
• Kaza yerini bozmamak: Kazada ölen, yaralanan ya da maddi hasar varsa ve kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa, sorumluluğun belirlenmesine yarayacak iz ve deliller dahil kaza yerindeki durumu değiştirmemek.
• Bilgi vermek: Kazaya karışan kişiler istediğinde kimliğini, adresini, sürücü ve tescil belgesi ile sigorta poliçesinin tarih ve numarasını bildirmek ve göstermek.
• Bildirmek ve beklemek: Kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirmek; onlar gelinceye kadar ya da onların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamak. Yönetmelik, yaralılara ilk yardım ve acil müdahale yaptırmak amacıyla kaza yerinden ayrılmayı bu yasağın dışında tutar.
• Sahibi bulunmayan araca zarar verildiyse: Zarar verilen araç, eşya ya da mülkün sahibini bulmak; bulunamazsa durumu tespit edip zarar verilen şeyin üzerine yazılı bilgi bırakmak ve en kısa sürede ilgili zabıtaya haber vermek.

7. Kaza yerinden geçenlerin de yükümlülüğü var (KTK md. 82)

Kanunun 82. maddesi yükümlülüğü yalnızca kazaya karışanlarla sınırlamaz. Kaza yerinden geçmekte olan ya da kazaya karışmış araçların sürücüleri kaza yerinde ilk yardım önlemlerini almak, en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna haber vermek ve yetkililerin talebi üzerine yaralıları en yakın sağlık kuruluşuna götürmek zorundadır. Yönetmeliğin 153. maddesi aynı yükümlülüğü “usulüne uygun ilk yardım tedbirleri” ifadesiyle tekrarlar. Yani bir kazanın yanından hiçbir şey yapmadan geçip gitmek, hukuken de bir yükümlülüğü yerine getirmemek anlamına gelir.

EGM’nin 2026 ceza rehberi bu yükümlülükleri yerine getirmeyen sürücülere ceza puanı da öngörür: durmama ve tedbir almama (81/1-a) 20, istendiğinde bilgi ve belge göstermeme (81/1-c) 10, kazayı bildirmeme ya da izinsiz ayrılma (81/1-d) 20, sahibi bulunmayan araca zarar verip bilgi bırakmama (81/1-e) 15, ilk yardım önlemlerini almama ve haber vermeme (82/1-a) 20 puan. Ceza puanının nasıl biriktiğini ceza puanı sayfamızda anlattık.

8. İzinsiz ayrılmak: 2026 değişikliği

Kanunun 81. maddesinin üçüncü fıkrası 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirildi. Güncel hâline göre, anlaşma hâli dışında maddi hasarlı, ölümlü ya da yaralanmalı bir trafik kazasında zabıtanın iznini almadan, zaruret dışında olay yerinden ayrılan ya da kaza yerindeki durumu değiştirmeme kuralına uymayan sürücüye idari para cezası verilir.

Kaza ölümlü veya yaralanmalıysa yaptırım çok daha ağırdır: zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır. Geri alınan belgenin iade edilebilmesi için kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması gerekir. Güncel para cezası tutarları için trafik cezası tutarları sayfasına bakabilirsiniz.

9. Kaza yerindeki izleri korumak ve aracı çekmek

Kural, kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa kaza yerinin olduğu gibi bırakılmasıdır. Ancak yönetmelik, yolu kapatan ya da trafiği tehlikeye sokan maddi hasarlı kazalar için bir yol gösterir: can, mal ve trafik güvenliğini etkileyen veya yolun trafiğe kapandığı maddi hasarlı kazalarda kazaya karışanlar iz ve delilleri işaretleyip, mümkünse olay yerinin fotoğraflarını çekerek araçlarını en yakın ve uygun yere çekebilir.

Taraflar anlaşarak tutanak düzenleyecekse de aynı yöntem geçerlidir: yeni bir kazaya sebep olmamak ve trafiği engellememek için mümkünse olay yerinin fotoğrafları çekilir, araçlar taşıt yolunun dışına çıkarılır ve tutanak orada düzenlenir. Ölümlü ya da yaralanmalı kazalarda ise olay yeri, tespitleri yapacak kolluğa bırakılır; yolun trafiğe açılmasına iz ve deliller işaretlendikten sonra trafik zabıtası ya da genel zabıta karar verir.

10. Maddi hasarlı kazada tutanak ve anlaşma

Yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalarda kanun, polis beklemeden anlaşmaya izin verir. Kazaya karışan sürücülerin tümü yetkililerin gelmesine gerek görmez ve kazayı kendi düzenleyecekleri tutanakla tespit etmek konusunda anlaşırlarsa Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağını düzenleyip birlikte imzalayarak olay yerinden ayrılabilirler. Halk arasında “uzlaşma” ya da “anlaşmalı tutanak” denen şey budur. Kanunun 83. maddesine göre yalnız maddi hasarlı kazalarda taraflar anlaşırsa ve olay başka bir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmaz.

Anlaşmanın bir sonucu vardır: anlaşarak olay yerinden ayrılan taraflar, zararın sigortaları tarafından ya da kendilerince doğrudan karşılanacağını kabul etmiş sayılır ve sonradan yetkililerden kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyemez. Yönetmelik ayrıca, önceden meydana gelmiş ya da olay yerinden kaldırılmış araçların karıştığı yalnız maddi hasarlı kazalar için kolluğun hasar tespit tutanağı düzenlemeyeceğini, bu durumda hasar tespitinin sigortaya ya da mahkemeye başvurularak yapılacağını belirtir.

Anlaşmalı tutanak her kazada mümkün değildir. Yönetmeliğe göre aşağıdaki durumlarda maddi hasarlı kaza tutanağını trafik zabıtası, bulunmadığı ya da yeterli olmadığı yerlerde genel kolluk düzenler:

• Kazaya tek bir aracın karışması (tek taraflı maddi hasarlı kaza)
• Taraflardan birinin sürücü belgesinin olmaması ya da kullandığı araç için yeterli olmaması
• Araçlardan birinin Türkiye’de geçerli zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasının olmaması
• Sürücülerden birinin alkol, uyuşturucu ya da uyarıcı madde aldığı şüphesi
• Araçlardan birinin kamu kurum veya kuruluşuna ait olması (Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları hariç)
• Kazada kamu malına ya da üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmiş olması

11. Polisin düzenlediği kaza tespit tutanağı

Kanunun 83. ve yönetmeliğin 154. maddesine göre trafik kazalarına adli yönden mahalli genel zabıta, kazanın nedenlerini, iz ve delillerini belirleyecek trafik kazası tespit tutanağını düzenlemek üzere de trafik zabıtası (polis veya jandarma) el koyar. Tutanakta kaza yerinin durumu, iz ve deliller, kazaya karışan sürücüler, varsa ölü ya da yaralılar, hasar, gün ve saat yazılır ve olay yeri bir krokiyle gösterilir.

Tutanak kural olarak en az iki görevli tarafından düzenlenir; hafif yaralanmalı ya da hasarlı kazalarda tek görevli tarafından rapor şeklinde de düzenlenebilir. Önemli bir ayrıntı: tutanağı düzenleyenler kusur oranı yazmaz, yalnızca kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini belirtir. Ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan bir kazada taraflardan biri ya da hepsi olay yerinden ayrılmış olsa bile, iz ve delillerden trafik kazası olduğu anlaşılırsa tutanak yine düzenlenir.

12. Asli kusur sayılan hâller

Kanunun 84. ve yönetmeliğin 157. maddesi, sürücünün kazada asli (esas) kusurlu sayılacağı hâlleri tek tek sayar. Bunlar kırmızı ışıkta ya da yetkili memurun dur işaretinde geçmek; taşıt giremez işareti olan yola ya da bölünmüş yolda karşı yönün şeridine, rampasına veya bağlantı yoluna girmek; ikiden fazla şeritli yollarda karşı yönün şeridine girmek; arkadan çarpmak; geçme yasağı olan yerde geçmek; doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmak; şeride tecavüz etmek; kavşakta ve kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymamak; manevraları düzenleyen genel şartlara uymamak; yerleşim yeri dışında taşıt yolunda zorunlu hâller dışında park etmek ya da duraklamak ve her durumda gerekli tedbirleri almamak ve kurallara uygun park edilmiş araçlara çarpmaktır.

Yönetmelik bir istisna da tanır: başka bir sürücünün ya da yayanın kural dışı hareketi veya bir aracın teknik arızası sürücüyü tehlikeye düşürmüş, sürücü olası bir kazayı önlemek için temel kurallardan birini ihlal etmek zorunda kalmış ve bütün tedbirlere rağmen kaza olmuşsa bu sürücü asli kusurlu sayılmaz. Kavşakta kimin önce geçeceği ve geçiş önceliği için kavşakta geçiş hakkı rehberine bakabilirsiniz.

Ehliyet sınavında kaza soruları

Bu konu sınavda iki dersten birden gelir. Trafik ve çevre dersinde kazaya karışan sürücünün yükümlülükleri, anlaşmalı tutanak ve asli kusur hâlleri sorulur; bunlar için trafik kazaları konu testlerini çözebilirsiniz. İlk yardım dersinde ise olay yeri güvenliği, Koru-Bildir-Kurtar sırası ve 112’ye verilecek bilgiler sorulur; ilk yardımın temel ilkeleri ve olay yeri ve hasta değerlendirme testleri bu başlıkları kapsar. Araçtan yaralı çıkarma soruları için hasta ve yaralı taşıma testlerine bakın, bütün dersleri birlikte denemek için deneme sınavlarını kullanın.